Kedi ve Köpek Mamasında Bezelye Ne İşe Yarar?

Kedi ve köpek mamasındaki bezelye çoğunlukla nişasta, bitkisel protein ve lif kaynağı olarak kullanılır. Kuru mamanın üretiminde tanenin şekil almasına da yardımcı olabilir. Fakat etiketteki “bezelye”, “bezelye proteini”, “bezelye nişastası” ve “bezelye lifi” aynı bileşen değildir; her birinin formüldeki ağırlığı farklıdır.

Mamadaki bezelyenin dört temel görevi

Etikette görülen ifade	Mamadaki başlıca işlevi	Etiketten çıkarılamayacak bilgi
Bezelye / kurutulmuş bezelye	Nişasta, bitkisel protein ve lifin birlikte sağlanması	Tam olarak ne kadar protein veya nişasta kattığı
Bezelye proteini / protein konsantresi	Ham protein değerine ve amino asit havuzuna katkı	Tek başına bütün protein gereksinimini karşıladığı
Bezelye nişastası	Enerji, ekstrüzyon ve kuru mama tanesinin yapısı	Ürünün toplam karbonhidrat oranı
Bezelye lifi	Dışkı hacmi, kıvam ve bağırsak içeriğinin geçişini etkileyen lif	Lifin her hayvanda aynı sindirim sonucunu vereceği

1. Kuru mama tanesinin oluşmasına yardım eder

Kuru mamalar çoğunlukla ekstrüzyonla üretilir. Bu işlemde pişen nişasta, tanenin bir arada kalmasına ve istenen sertlik ile gözenekli yapının oluşmasına katkı sağlar. Tahılsız reçetelerde bezelye veya bezelye nişastası; patates ve tapioka gibi kaynaklarla birlikte bu teknolojik görevi üstlenebilir.

Bu nedenle bezelyeli veya tahılsız mama karbonhidratsız mama değildir. Bezelyenin varlığı, yalnızca kullanılan karbonhidrat ve nişasta kaynaklarından biri hakkında bilgi verir.

2. Bitkisel protein sağlar

Bütün bezelye protein içerir; bezelye proteini veya konsantresi ise nişastanın önemli bölümünün ayrıldığı, protein bakımından daha yoğun bir hammaddedir. Bu bileşenler etiketin analitik bölümündeki ham protein yüzdesine katkıda bulunabilir.

Ham protein değeri tek başına “etin yüzdesi” değildir. Ayrıca proteinin amino asit bileşimini veya ne kadarının sindirilebildiğini de göstermez. Baklagil bileşenlerini inceleyen bir amino asit çalışmasında sarı bezelye dahil tüm test edilen baklagiller için yetişkin köpek ölçütlerine göre ilk sınırlayıcı amino asit metiyonin olmuştur. Bu, bezelye proteininin değersiz olduğu anlamına gelmez; tam mamanın farklı proteinler ve gerektiğinde amino asit ilaveleriyle dengelenmesi gerektiğini gösterir.

3. Lif sağlar

Bezelyenin kabuk ve hücre duvarı bölümleri farklı oranlarda çözünür ve çözünmez lif içerir. Lif; dışkı hacmini, bağırsak geçişini, mikrobiyal fermentasyonu ve mamanın enerji yoğunluğunu etkileyebilir. Etki “lif ne kadar çoksa o kadar iyi” şeklinde doğrusal değildir.

Formüle, işleme yöntemine ve hayvana göre fazla veya hızlı artırılan baklagil lifi:

• dışkı miktarında artışa,
• gaz veya karın rahatsızlığına,
• dışkının yumuşamasına,
• bazı besinlerin görünür sindirilebilirliğinin azalmasına

yol açabilir. Uygun miktar ise hedeflenen dışkı kıvamı ve formülün toplam lif dengesine katkı sağlayabilir. Sonuç, içerik listesindeki tek kelimeden değil hayvanın gerçek toleransından anlaşılır.

4. Tahıl dışı bir formül seçeneği sunar

Bezelye bir tahıl değil, baklagildir. Bu yüzden buğday, mısır veya pirinç kullanılmayan tahılsız mamalarda sık görülür. Fakat bezelyeli her mama tahılsız değildir: aynı formülde pirinç veya başka bir tahıl da bulunabilir. Gosbi’nin resmî Exclusive Dog Adult Medium Chicken örneğinde pirinç, bezelye ve bezelye nişastası aynı bileşim içinde yer alır.

Tahılsız kedi maması ve tahılsız köpek maması rehberlerimizde bu ayrım daha geniş biçimde açıklanır.

Kedi mamasında bezelye nasıl değerlendirilir?

Bezelye kediler için zorunlu bir bileşen değildir. Bununla birlikte uygun biçimde işlenmiş bezelye, besinsel olarak tam ve dengeli bir kedi mamasının parçası olabilir. Karar verirken “bezelye var mı?” sorusundan önce şu noktalar kontrol edilmelidir:

1. Ürün kedinin yaşam evresi için tam mama olarak tanımlanıyor mu?
2. Hayvansal ve bitkisel protein kaynakları nasıl sıralanmış?
3. Taurin ve diğer zorunlu besinler toplam formülde yeterli mi?
4. Kısırlaştırılmış veya kilo almaya yatkın kedide enerji ve günlük porsiyon uygun mu?
5. Kedinin dışkısı, iştahı, kilosu ve tüy/deri durumu geçiş sonrasında nasıl değişiyor?

Kedilerde hayvansal doku kaynaklı belirli besinlere yönelik özgün gereksinimler bulunur. Bezelye proteini ham protein değerini artırabilse de taurin dahil bütün besinsel yeterliliğin yerine geçen tek başına bir gösterge değildir. FEDIAF’ın tam kedi maması için ayrı besin düzeyleri belirlemesinin nedeni de ürünün tek bir bileşenle değil, bitmiş formülle değerlendirilmesidir.

Köpek mamasında bezelye nasıl değerlendirilir?

Köpek mamasında da aynı dört işlev geçerlidir: nişasta, protein, lif ve tane yapısı. Köpek için asıl soru bezelyenin varlığından çok formüldeki ağırlığı ve mamanın nasıl dengelendiğidir.

Bezelye ya da bezelye türevleri içerik listesinin üst sıralarındaysa, birden fazla baklagil bileşeni kullanılıyorsa veya mama uzun süre tek besin olarak verilecekse üreticiye şu sorular yöneltilebilir:

• Mamayı hangi FEDIAF/AAFCO yaşam evresi ölçütüne göre formüle ettiniz?
• Bitmiş ürün veya besleme denemesiyle besinsel yeterlilik nasıl doğrulanıyor?
• Toplam baklagil oranı ve kullanılan bezelye fraksiyonları nedir?
• Amino asit yeterliliği ile sindirilebilirlik nasıl değerlendiriliyor?
• Ürünün metabolize edilebilir enerji değeri ve günlük porsiyonu nedir?

Bezelye ve köpeklerde DCM tartışması

Dilate kardiyomiyopati (DCM), kalp kasını etkileyen ciddi bir hastalıktır. FDA’ya ulaşan kalıtsal olmayan köpek DCM bildirimlerinin çoğunda bezelye ve mercimek gibi baklagil tohumları içerik listesinin üst sıralarında bulunmuştur. Bildirimler hem tahılsız hem tahıl içeren mamaları kapsar.

FDA’nın güncel açıklamasındaki iki nokta birlikte okunmalıdır:

• Baklagillerin doğrudan ve kendi başına tehlikeli olduğuna dair kesin bilgi yoktur.
• Diyet, genetik, mevcut hastalıklar, bileşen oranları, sindirilebilirlik, işleme ve besleme şekli arasındaki olası ilişkiler araştırılmaya devam etmektedir.

Besleme çalışmalarının sonuçları da tek yönlü değildir. Sekiz köpekle yürütülen 28 günlük bir çalışmada kırışık bezelye temelli diyetten sonra bazı subklinik kalp ölçümlerinde değişim bildirilmiştir. Buna karşılık 28 sağlıklı yetişkin Siberian Husky ile yapılan 20 haftalık başka bir çalışmada, dengelenmiş diyetlerde yüzde 45’e kadar bütün baklagil kullanımının kalp fonksiyonunda olumsuz değişim oluşturmadığı raporlanmıştır.

Süre, köpek sayısı, ırk, bezelye çeşidi, diğer bileşenler ve formülün besin dengesi farklı olduğundan bu çalışmalar doğrudan birbirinin tekrarı değildir. Mevcut kanıt “bezelyeli her mama DCM yapar” veya “bezelye miktarı ne olursa olsun önemsizdir” demeye yetmez.

Köpeğinizde çabuk yorulma, egzersiz isteksizliği, öksürük, hızlı soluma, bayılma veya karında şişme varsa mama yorumlamakla yetinmeyin; veteriner değerlendirmesi alın. Kalp hastalığı tanısı bulunan köpekte diyet değişikliği veteriner hekim planıyla yapılmalıdır.

Bravery, Gosbi ve Klicker etiketlerinde bezelye örnekleri

Bu örnekler bir markayı “iyi” veya “kötü” ilan etmek için değil, aynı bileşenin farklı etiketlerde nasıl göründüğünü göstermek için seçildi.

Marka ve örnek ürün	Etikette bezelyenin görünümü	Doğru yorum
Bravery Salmon Adult Cat	Tapioka ve kanatlı yağından sonra “bezelye”	Yüzde verilmediği için bezelyenin kesin miktarı hesaplanamaz
Bravery Dog Salmon Adult Large/Medium	Kurutulmuş somon, tapioka ve kanatlı yağından sonra “bezelye”	Tahılsız formülde kullanılan kaynaklardan biridir; ürün karbonhidratsız değildir
Gosbi Exclusive Grain Free Cat Sterilized Duck with Fish	Bezelye yüzde 10 olarak beyan edilir	Miktar görünürdür; yine de protein, yağ, lif, taurin ve porsiyonla birlikte okunur
Gosbi Exclusive Dog Adult Medium Chicken	Bezelye yüzde 8 ve ayrıca bezelye nişastası	Bütün bezelye ile ayrıştırılmış nişastanın farklı görevlerde kullanıldığı açık bir örnektir
Klicker kuzu etli yetişkin köpek maması	Patates yüzde 8 ve tavuk yağı yüzde 7’den sonra “bezelye”	Bezelye miktarı belirtilmemiştir; içerik sırası yalnız yaklaşık ağırlık sıralaması verir

Bravery’nin resmî kedi ve köpek ürünleri ile Gosbi’nin örnek ürünleri doğrudan üretici kaynaklarından kontrol edildi. Klicker örneği ise resmî katalog ve Petkatalog ürün kaydıyla karşılaştırıldı. Reçeteler değişebileceği için satın alma kararında elinizdeki paketin güncel etiketi son kontroldür.

Etikette bezelye nasıl okunur?

Bileşen sırasını kontrol edin

FEDIAF etiket rehberine göre bileşenler bileşime girerken ağırlıklarına göre azalan sırada listelenir. Üst sıradaki bir bileşen, alt sıradakinden daha yüksek başlangıç ağırlığına sahiptir. Ancak bu sıralama bitmiş mamadaki kuru madde oranını veya sindirilebilir miktarı tek başına göstermez.

Bezelye fraksiyonlarını birlikte fark edin

Etikette ayrı ayrı şu ifadeler bulunabilir:

• bezelye,
• bezelye proteini,
• bezelye nişastası,
• bezelye lifi veya kabuğu.

Bunların ayrı yazılması mevzuata uygun farklı hammadde adları olabilir. Yüzdeler verilmemişse parçaları toplayıp “toplam bezelye şu kadardır” demek mümkün değildir. Aynı nedenle her birinin listede daha aşağıda görünmesinden toplam kullanımın düşük olduğu sonucu çıkarılamaz.

Ham protein yüzdesini et yüzdesi sanmayın

Analitik bileşenlerdeki ham protein; hayvansal ve bitkisel bütün azotlu kaynakların toplam ölçümüdür. Bezelye proteini bulunan bir mamada yüksek ham protein değeri, otomatik olarak aynı oranda et kullanıldığı anlamına gelmez. Daha yararlı karşılaştırma; açık protein kaynakları, amino asit yeterliliği, sindirilebilirlik verileri ve tam mama beyanıyla yapılır.

Karbonhidratı yalnız bezelyeden hesaplamayın

Türkiye ve Avrupa’daki standart mama etiketlerinde toplam karbonhidrat yüzdesi her zaman ayrı bir zorunlu satır olarak verilmez. Bezelyenin sırası, ürünün toplam karbonhidratını hesaplamak için yeterli değildir. Nişastasız olduğunu varsaymak da doğru olmaz.

Bezelye alerji veya hassasiyet yapar mı?

Bezelye düşük yaygınlıkta kullanılmış bir protein olarak bazı ürünlerde tercih edilebilir; fakat hiçbir protein kaynağı bütün hayvanlar için otomatik olarak hipoalerjenik değildir. Bezelye proteini de bireysel reaksiyon oluşturabilir. “Tahılsız”, “sensitive” veya ticari “hipoalerjenik” ibaresi, tanı konmuş gıda alerjisi için veteriner eliminasyon diyetinin eş anlamlısı değildir.

Tekrarlayan kaşıntı, kulak sorunu, kusma veya ishal varsa yalnız bezelyeyi çıkararak tanı koymaya çalışmayın. Veteriner hekim gözetiminde uygun süre ve kontrollü yeniden deneme içeren eliminasyon planı gerekir.

Bezelyeli mama seçerken kısa kontrol listesi

1. Yaşam evresine uygun tam mama beyanını bulun.
2. Bezelyenin bütün, protein, nişasta veya lif biçiminde yazıldığını ayırın.
3. Listedeki bütün hayvansal ve bitkisel proteinleri birlikte okuyun.
4. Protein, yağ, lif, kül, nem ve enerji değerlerini karşılaştırın.
5. Köpek mamasında baklagiller üst sıralardaysa üreticinin formülasyon ve besinsel yeterlilik verisini sorun.
6. Yeni mamaya yaklaşık yedi günde kademeli geçin.
7. Dışkı, gaz, iştah, kilo ve vücut kondisyonunu izleyin.
8. Süregelen belirti veya hastalıkta veteriner hekim görüşü alın.

Bezelye ne başlı başına kalite işaretidir ne de tek başına kaçınılması gereken bir bileşendir. Anlamlı değerlendirme; bezelyenin hangi fraksiyonda ve ne ölçüde kullanıldığı, formülün amino asit ve enerji dengesi, üreticinin doğrulama süreçleri ve kedinizin ya da köpeğinizin gerçek yanıtı birlikte ele alındığında yapılabilir.

Pet Ürün Rehberi’nin yayıncısı Kemal Yılmaz aynı zamanda Petkatalog’un yayıncısıdır. Klicker ürün bağlantısı bu ticari ilişki açıklanarak kaynak ve güncel etiket örneği amacıyla verilmiştir; satışta bulunmak veteriner uygunluğu veya ürün üstünlüğü kanıtı değildir.